Sinh khương là tên dược của củ gừng tươi. Với vị cay nồng, tính ấm, tác dụng tán phong hàn, giải biểu, làm ấm phế và chống buồn nôn, gừng tươi được sử dụng để chữa đau bụng do lạnh, ngộ độc thức ăn, ho lâu ngày không khỏi, cảm lạnh, cảm cúm và đau nhức xương khớp.

Sinh khương là vị thuốc có vị cay nồng, tính ấm và được sử dụng trong nhiều bài thuốc chữa bệnh

    Gừng là cây thân thảo, chiều cao từ 70 – 100cm. Thân rễ nạc, phân nhánh nhiều tạo ra hình dáng như bàn tay. Rễ gừng phát triển thành củ, có màu vàng nâu và mùi thơm đặc trưng. Lá mọc so le, hình mác, phiến lá có gân giữa màu hơi trắng nhạt, không cuống và khi vò có mùi thơm.

Gừng là cây thân thảo, chiều cao từ 70 – 100cm, thân rễ phát triển thành củ, có màu vàng và mùi thơm

   Thu hoạch củ gừng vào tháng 9 – 10 hằng năm. Sau khi hái về đem bỏ rễ con, rửa sạch và để dùng dần. Gừng tươi gọi là sinh khương, sấy hoặc phơi khô gọi là can khương.

    Gừng thái lát dày rồi sao cháy đen tồn tính gọi là thán khương. Gừng khô thái lát dày, sao vàng, đang nóng vẩy nước vào và đậy kín cho nguội được gọi là tiêu khương. Gừng khô đã qua bào chế được gọi là bào khương.

    Gừng tươi chứa nhiều thành phần hóa học, bao gồm 2 – 3% tinh dầu, β-zingiberen, β-farnesen, ar-curcumenen, borneol, geraniol, 20 – 25% tinh dầu, gingerol, zingerol, zingeron, shogaol, β-phelandren, α-camphen, eucalyptol,…

Gừng có tác dụng giải biểu, tán phong hàn, làm ấm phế, ấm tỳ vị, khử mùi hôi, giải độc,…

1. Tính vị

     Vị cay nồng, tính ấm, không có độc.

2. Quy kinh

     Quy vào kinh Phế, Tỳ, Vị, Tâm và Trường.

3. Tác dụng dược lý

   – Tác dụng của sinh khương theo Đông Y:

    Công năng: Giảm ho, làm ấm phế, giải biểu, giải độc, tán phong hàn, chống buồn nôn, làm ấm tỳ vị, khử mùi hôi, kích thích tiêu hóa và vị giác.

      Chủ trị: Nghẹt mũi, cảm lạnh, nhiễm phong hàn, hen suyễn, ho lâu ngày không khỏi, tỳ vị hư hàn, nhiễm độc thức ăn, rượu bia, đàm thủy khí đầy,…

   – Theo nghiên cứu dược lý hiện đại:

   Dịch ngâm từ gừng tươi có tác dụng ức chế trùng roi âm đạo, khuẩn nấm T.violaceum, vi khuẩn phẩy hoắc loạn, trực khuẩn thương hàn.

   Gừng tươi có tác dụng chống loét bao tử, kích thích phân tiết dịch tiêu hóa, chống khuẩn, chống viêm, giảm đau, lợi mật, chống ói và tăng huyết áp.

     Hoạt chất Cineol trong gừng tươi có tác dụng diệt vi khuẩn và kích thích tại chỗ.

     Hoạt chất Gingerol có tác dụng chống đông máu.

4. Cách dùng – liều lượng

     Gừng tươi được sử dụng ở dạng sắc, vắt lấy nước, hãm,… Liều dùng thông thường: 3 – 10g/ ngày.

 Một số bài thuốc chữa bệnh từ vị thuốc sinh khương

Sinh khương được sử dụng trong bài thuốc chữa cảm lạnh, cảm cúm, ho suyễn, đau bụng,…

1. Bài thuốc chữa chứng cảm mạo phong hàn

     Chuẩn bị: Lá tía tô và sinh khương 5 lát

     Thực hiện: Sắc lấy nước uống.

 2. Bài thuốc trị ho, đờm lạnh

      Chuẩn bị: Đường kẹo mạch nha (dương đường) 1 lượng và sinh khương 2 lượng.

      Thực hiện: Đem sắc với 3 chén nước đến khi còn nửa chín. Dùng khi thuốc còn ấm và uống chậm rãi để hoạt chất từ dược liệu thẩm thấu sâu vào cổ họng và thực quản.

 3. Bài thuốc trị chứng trúng khí hôn quyết, có đàm bế

     Chuẩn bị: Mộc hương, bán hạ và trần bì mỗi vị 1.5 chỉ, sinh khương 5 chỉ, cam thảo 8 phân.

     Thực hiện: Sắc uống, khi dùng thuốc nên uống cùng 1 chén nước tiểu bé trai (đồng tiện).

 4. Bài thuốc trị hoắc loạn âm, bụng trướng đau, hơi ngắn, phiền đầy, chưa được thổ hạ

      Chuẩn bị: Sinh khương 1 cân

     Thực hiện: Cắt nhỏ gừng, sau đó sắc với 7 thăng nước đến khi còn 2 thăng. Chia thành 3 lần uống và dùng hết trong ngày.

 5. Bài thuốc trị rét lạnh thời hành

     Chuẩn bị: Thảo quả nhân 1 lượng, bạch truật 2 lượng và sinh khương 4 lượng.

     Thực hiện: Đem sắc với 5 chén nước đến khi còn lại 2 chén. Uống thuốc khi chưa phát triệu chứng.

 6. Bài thuốc chữa hói đầu

      Chuẩn bị: Gừng tươi.

      Thực hiện: Giã nát rồi làm nóng, sau đó đắp lên đầu độ 2 – 3 lần.

 7. Bài thuốc trị chứng đái dầm ở trẻ nhỏ

      Chuẩn bị: Bổ cốt chỉ 12g, bào phụ tử 6g và sinh khương 30g.

       Thực hiện: Giã nát dược liệu rồi đắp trực tiếp lên rốn.

 8. Bài thuốc trị trùng chui vào tai

      Chuẩn bị: Gừng tươi.

      Thực hiện: Giã nhỏ, vắt lấy nước và nhỏ 1 ít vào tai.

 9. Bài thuốc giúp đề phòng say xe

      Chuẩn bị: Gừng tươi vừa đủ.

     Thực hiện: Giã nhỏ rồi đắp bên ngoài huyệt nội quan (nên dùng vải hoặc băng cố định).

 10. Bài thuốc chữa bỏng do nước nóng

        Chuẩn bị: Gừng tươi.

       Thực hiện: Ép lấy nước rồi thoa trực tiếp lên vết bỏng. Thực hiện nhiều lần cho đến khi vùng da lành hẳn.

 Những điều cần lưu ý khi dùng sinh khương

    Không dùng sinh khương cho trường hợp âm suy kìm vượng nhiệt bên trong, âm hư nội nhiệt và người nhiệt thịnh.

     Ăn quá nhiều gừng có thể gây ung nhọt và tích nhiệt mắt bệnh.

    Bệnh nhân bị trĩ nên hạn chế ăn quá nhiều sinh khương và cần kiêng uống rượu khi dùng gừng nếu không bệnh sẽ phát lên đột ngột.

    Dùng bài thuốc từ gừng lâu ngày có thể gây âm hư nội nhiệt, tổn âm thương mắt, biểu hư có nhiệt ra mồ hôi, âm hư ho thổ huyết, đổ mồ hôi trộm, tự ra mồ hôi trộm, đau bụng hỏa nhiệt, nhiệt gây nôn lợm, tang độc hạ huyết,…

     Gừng có tác dụng tăng huyết áp nên cần tránh sử dụng cho bệnh nhân huyết áp cao (đối với bài thuốc uống).

      Có thể dùng gừng giải độc do sử dụng bán hạ và nam tinh.

      Phụ nữ mang thai chỉ nên sử dụng tối đa 10g gừng/ ngày,

     Không dùng gừng tươi với thuốc chống đông máu và các loại thuốc có tác dụng ức chế ngưng tập tiểu cầu.

     Can khương nóng hơn sinh khương, vì vậy những trường hợp tỳ vị hư hàn nặng có thể dùng sinh khương sấy/ phơi khô để tăng tác dụng điều trị.

     Sinh khương là vị thuốc quý và có nhiều công dụng chữa bệnh. Ngoài việc áp dụng bài thuốc từ gừng, bạn có thể sử dụng gừng trong chế biến món ăn nhằm tăng cường sức khỏe, nâng cao khả năng miễn dịch và phòng ngừa các bệnh lý thường gặp.

Nguồn: Đông Tây y Trường Xuân